Archeologia Pow您ek - Willa Johna w鈔鏚 zieleni

22 Pa寮ziernika 2012

Sytuacyjny Plan Pow您ek  Sytuacyjny Plan Pow您ek

Kr鏒ki przewodnik po historii Pow您ek:

Pierwsze wzmianki o wsi Mostki - znajdowa豉 si dok豉dnie tam, gdzie dzi le篡 Cmentarz Wojskowy, pochodz z 1367 roku. Z nadania ksi捫璚ego wesz造 w sk豉d posiad這軼i Szpitala 安i皻ego Ducha przy ko軼iele 鈍. Marcina w Warszawie. P騧niej dopiero przyj窸a si nazwa Pow您ki od s這wa "paw您", czyli dr庵a do przyciskania siana lub s這my na wozie.

W 1770 roku przypisane do Pow您ek grunty rolne na p馧noc od wsi wydzier瘸wione zosta造 przez ma鹵e雟two Adama Kazimierza i Izabel z Flemming闚 ksi捫徠 Czartoryskich. W dolinie rzeczki Rudawki, zwanej tak瞠 na tym odcinku Pisi, powsta zesp馧 ogrodowy z letni rezydencj. R闚nolegle przy obecnej ulicy Trembeckiego powsta豉 willa doktora Johna.

W wyniku prac, trwaj帷ych od 1771 do 1783, wstrzymana tamami rzeczka rozla豉 si w malownicze stawy, wok馧 kt鏎ych uformowano rozleg造 parkowy teren w stylu romantycznym, przypominaj帷y sielsk wie, a w鈔鏚 drzew i krzew闚 widnia造 stylizowane ruiny antycznych i gotyckich budowli.

W czasie Powstania Ko軼iuszkowskiego toczy豉 si tutaj zaci皻a bitwa z wojskami pruskimi. Po zako鎍zeniu walk, w konsekwencji czego Prusacy i Rosjanie odst徙ili od obl篹enia Warszawy, ogr鏚 Izabeli wype軟ia造 ju nie fa連zywe lecz prawdziwe ruiny.

Na polach i pastwiskach Pow您ek w 1818 roku powsta ob霩 wojskowy, tzw. Pow您kowskie Pole Wojenne, gdzie znajdowa si plac 獞icze, koszary i magazyny. Tereny w okolicach ulicy Trembeckiego pozosta造 w r瘯ach wojskowych do pocz徠ku wieku XXI.

W 1916 roku rozporz康zeniem warszawskiego gubernatora Hansa von Beselera przy陰czono Pow您ki do Warszawy. Rozw鎩 dzielnicy przerwa豉 II wojna 鈍iatowa. Wi瘯szo嗆 zabudowa leg豉 w gruzach. W tym te czasie zniszczona zosta豉 willa doktora Johna.

Pod koniec lat 60. pod kilof poszed ostatni pozosta造 po czasach Izabeli Czartoryskiej obiekt parkowy, stylizowana na gotyk obora.

Willa doktora Johna:

Zielone Pow您ki

     Ryc. 1. Wszystko zaczyna si w momencie, w kt鏎ym zanurzyli鄉y si "w zielono嗆 i jak 堯dka brodzi, 鈔鏚 fali 陰k szumi帷ych", by odszuka dawn will. W鈔鏚 krzew闚 i traw rozleg造ch kry造 si tajemnice przesz這軼i, kt鏎e przybyli鄉y ujawni.

Archeologia lotnicza

     Ryc. 2. Zaanga穎wali鄉y nawet specjalist闚 od archeologii lotniczej.

J. Richter, Willa Johna na Pow您kach

     Ryc. 3. Oto czego szukali鄉y. Willa doktora Johna, lekarza wdowy po Fryderyku Michale Czartoryskim, powsta豉 w okresie pomi璠zy 1771 a 1777 rokiem wg projektu Efraima Schr鐷era. Jedyne dotychczas znane przedstawienie ukazuje j w pierwotnej formie z oko這 1835 roku.

Plan przebudowy willi

     Ryc. 4. Archiwalia dotycz帷e willi s niezwykle ubogie i fragmentaryczne. Oto jedyny znany dzisiaj plan przebudowy z lat 1844-1848. Budynek nabra cech gotyckich, czego pokazanie w zachowanych fundamentach nie jest mo磧iwe.

Piwnica willi Johna

     Ryc. 5. Po ci篹kiej walce z zielono軼i, piachem i glin, naszym oczom ukaza si....d馧. No dobra, niekoniecznie d馧, ale piwnica. W jednym z naro積ik闚 tajemniczo zapada豉 si ceglana posadzka. Wietrzyli鄉y tajny schowek kryj帷y ukryte skarby. Niestety nasza wyobra幡ia zdecydowanie przeros豉 rzeczywisto嗆 i pod warstw cegie znale幢i鄉y jedynie gruz, piach i spalenizn.

Zniszczone piwnice

     Ryc. 6. Piwnica sk豉da豉 si z dw鏂h pomieszcze. Wej軼ie - A, znajdowa這 si dok豉dnie tam, gdzie w latach 2002-2006 kto m康ry postanowi rozebra stoj帷e w tym miejscy wojskowe baraki, kopi帷 dziur a mu si ceg造 pod 造磬 koparki sko鎍zy造 - B. Zniszczono w ten spos鏏 ocala貫 z wojennej zawieruchy resztki XVIII wiecznej architektury. Jak wida nie potrzebujemy Niemc闚, by anihilowa w豉sne dziedzictwo.

Plan zachowanych fundament闚

     Ryc. 7. Dzi瘯i magicznym technologiom mo磧iwe jest zaprezentowanie w ca這軼i planu zachowanych fundament闚 willi.

Fazy rozbudowy willi

     Ryc. 8. Najciekawsza jest faza rozbudowy willi - A i B, dostawiona do pierwotnej bry造 budynku w kszta販ie krzy瘸 greckiego - C. Mur B, kt鏎y jest integralnym przed逝瞠niem cz窷ci A, urywa si w pewnym miejscu (patrz: ryc. 7). Wydawa這 si, 瞠 zosta w nie daj帷ej si bli瞠j okre郵i przesz這軼i rozebrany do samych fundament闚. Jednak d逝gie rozwa瘸nia w warunkach polowych i drobiazgowa analiza pozostawionych 郵ad闚, doprowadzi造 do konkluzji, 瞠 ta cze嗆 muru nigdy nie zosta豉 doko鎍zona. Plan przebudowy (Ryc. 4), kt鏎a mia豉 miejsce w latach 1844-48, nie zak豉da owego przed逝瞠nia muru. Widocznie po sporz康zeniu projektu wojsko, kt鏎e zarz康za這 tym terenem, postanowi這 do這篡 kilka cegie貫k i powi瘯szy will. Wszak zamieszkiwali w niej oficerowie. Jest to jednak okres Wiosny Lud闚, kt鏎a niew徠pliwie naruszy豉 wojskowy bud瞠t i by mo瞠 dlatego nie wystarczy這 pieni璠zy na pe軟 realizacj projektu.

Mury fundamentowe

     Ryc. 9. Mury g堯wnego korpusu willi s solidnie zag喚bione w gliniaste pod這瞠. Wydobycie takiej ilo軼i gliny bez pomocy koparki musia這 zaj望 naprawd sporo czasu. Tym bardziej nale篡 doceni jako嗆 i precyzj wykonania, zw豉szcza w por闚naniu z p騧niejszymi byle jak wykonanymi dobud闚kami, stawianymi przez carskie wojsko.

Co w ogrodzie

     Ryc. 10. Nie oby這 si bez niespodzianek. Co, co mia這 by w roboczym za這瞠niu ogrodow altank, sta這 si - niewiadomo czym o fantazyjnym kszta販ie. Boki tej czworok徠nej konstrukcji nie biegn prosto, lecz lekko wkl瘰造m do 鈔odka 逝kiem. D逝gie godziny kopania w glinie, gromadz帷ej poka幡e ilo軼i wody z opad闚 atmosferycznych, zaowocowa造 informacj, 瞠 zachowana konstrukcja ma oko這 metra g喚boko軼i, dno wy這穎ne deskami, a ceg造 陰czone s glin. Przeznaczenie obiektu - nieznane.

Guma Hygieniczna

     Ryc. 11. Jednym z niewielu zabytków godnych uwagi by ten oto okr庵造 przedmiot z wyt這czonym napisem "Guma Hygieniczna", kt鏎y po gor帷ej debacie i pomocy najnowszej i najpe軟iejszej bazy danych - "www, internet, szukamy w guglach", uda這 si zidentyfikowa jako przedwojenne aluminiowe opakowanie po prezerwatywie. Co ciekawsze, 闚 鈔odek antykoncepcyjny by wielokrotnego u篡tku i po wykorzystaniu go w przeznaczonym mu celu, nale瘸這 go dok豉dnie umy i wysuszy. By mo瞠 w豉郾ie w tym pomaga造 owe otworki na spodniej stronie opakowania.

Egipski medalik

     Ryc. 12. Medalik wcale nie przedstawia faraona Tutenhamona z ma造m Ozyrysem. To po prostu obrazek stylizowany na staroegipski, przedstawiaj帷y bardzo popularny motyw ikonograficzny. To 鄴速e to z這ta folia, na kt鏎ej artysta wykona owo dzie這 w drugiej po這wie XIX wieku.

 

Wszystkich zainteresowanych histori Syreniego Grodu zapraszam na:

Spacery po Warszawie